De Blog van Swinkels

Nee, dit opstel gaat niet over kolonialisme, racisme of discriminatie van de donkere medemens, maar over een bepaald soort zinnen. De tekst op de afbeelding (*1) is zo'n zin. Het bijzondere van dit soort zinnen is dat er een bijwoordelijk verband bestaat tussen wat wordt gezegd en hoe het wordt gezegd. Het verband is bij voorkeur een beetje kronkelig, omdat het bijwoord of een term van de bijwoordelijke bepaling oneigenlijk is gebruikt: Leve de vrijheid, riepen de Kongolezen gebelgd Gebelgd zijn   betekent immers   erg boos, verontwaardigd   zijn, maar iedereen denkt daarbij - ten onrechte en toch ook weer niet zonder reden - aan de Belgen: de Kongolezen waren immers gebelgd omdat ze   niet vrij waren, en ze waren niet vrij omdat de Belgen in Kongo zaten. Ik weet niet of er in het Nederlands een term voor bestaat, maar in het Engels heten zulke zinnen   Tom Swifties , genoemd naar Tom Swift, het hoofdpersonage uit een reeks SF-romans rond ee...

Gaston Berghmans (11 Maart 1926 - 21 Mei 2016)   De gisteren overleden Vlaamse komiek Gaston Berghmans en zijn compaan Leo Martin leerde ik pas kennen nadat ik op volwassen leeftijd naar Vlaanderen was verhuisd. In Nederland zijn Gaston & Leo nooit doorgebroken. In de jaren zeventig hadden ze soms gastoptredens in showprogramma’s, maar daarbij waren ze gedwongen om hun accenten te laten vallen (Gaston spraak Aantwerps , Leo Hents ) en in het ABN voelde met name Berghmans zich niet op zijn gemak. Waarschijnlijk maakte ik te laat kennis met het duo. Gaston en Leo leken me komieken die je beter waardeert wanneer je ze als kind leert kennen. In sommige commentaren werd Berghmans vergeleken met Toon Hermans, maar de volkse humor die hij - samen met Martin - bracht, stond dichter bij komische duo’s als Johnny & Rijk en (meer nog) de Mounties, Piet Bambergen & René Van Vooren: als kind vond ik die leuk, later niet meer zo erg, maar ik bleef geamuseerd naar ze kijken...

DE GOD IN ONS ALLEN - Bedenkingen bij een klimaattop - # Moeders wil is wet Van oudsher wordt de filosofie de moeder van de wetenschappen genoemd, maar deze eretitel komt eigenlijk toe aan de natuurkunde. Naast kennis over de natuur, schenkt deze moeder ons namelijk ook: - kennis over het na-turen - kennis over het natte uur Een moeder die van alle markten thuis is en meer te bieden heeft dan je op grond van haar naam zou vermoeden. De vraag is of zij, zoals veel moeders, ook de baas is in huis. Is haar wil wet? Volgens Barbara Debusschere wel. In De Morgen van 29 November jongstleden, schreef zij: "Besparen we onszelf de meest vernielende effecten van een ontwrichting die bijna iedereen bedreigt, of kiezen we ervoor domweg door te gaan met ons enige huis opbranden? Ons antwoord moet nu vallen, want hierna nemen de wetten van de natuurkunde het over en hebben we niet meer te beslissen." Barbara ... Vernielende effecten en ontwrichting. Als het n...

TRADITIE, SCHOONHEID  & DE GEUR VAN THEE # Drie glazen melk per dag   Sprekende over niet-alcoholhoudende dranken (over alcohol wordt hier zedig gezwegen) is thee mijn derde grote liefde. Mijn eerste liefde was melk. De reden daarvoor was Joris Driepinter , een getekend personage dat optrad in reclamefilmpje voor melk. Joris was sterk en pienter, en als men hem vroeg hoe dat kwam dan zei hij: „Ach, moet het? Drie glazen melk per dag, dat doet het!“ Ik wilde ook graag sterk en pienter worden, dus heb ik jarenlang drie glazen mek per dag gedronken. Totdat ik geen melk meer kon zien. Het hielp trouwens ook niet: ondanks alle glazen melk, bleef ik een bleekneuzig kind met een zwakke maag. # Kopje onder in de koffie Mijn tweede liefde was koffie. The Dutch run on coffee, schrijven White & Boucke in hun meesterwerkje The Undutchables over de kleine en grote onhebbelijkheden van het Nederlandse volk. Voor mij leek dat op te gaan: ´s morgens, ´s m...

Zie ook onder Sophietje De schrijver en hoogleraar Karel van het Reve heeft op uitnodiging van de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen ooit een lezing gehouden over de vraag wat een mens absoluut moet weten om voor een ontwikkeld persoon door te gaan. Hij stelde zijn collega wetenschappers voor om een boek te schrijven  waarin deze kennis zou worden opgesomd, met als titel: Zie ook onder Mozes . Mozes was volgens hem één van Bijbelse figuren die iedereen zou moeten kennen. Het lemma 'Mozes’ zou een korte typering van de betrokken persoon bevatten, plus verwijzingen van het type: zie ook onder Jezus van Nazareth . Je kunt in een beschaafd gezelschap nu eenmaal niet vragen wie die verrekte Jezus ook alweer was. Jezus moet je ook kennen. Namen als Alexander de Grote, Shakespeare of Einstein dienen ook te worden gekend, en tevens moet men iets over deze personen kunnen vertellen. Niet veel, een paar losse wijsheden volstaan. Bij de naam Einstein moet een belle...

Armand van Loenhout (Eindhoven, 10 april 1946 – Eindhoven, 19 november 2015) Een paar jaar geleden stond ik plots vlak achter hem in een boekwinkel. Ik had hem in meer dan dertig jaar niet gezien en het viel me nu pas op hoe klein hij was. Armand leerde ik kennen als jongeman en als jongeman keek je tegen hem op, omdat hij op een podium stond, of gewoon omdat je hem bewonderde. Armand was beroemd en zijn roem was blijkbaar zo groot dat zijn kleine en schrale gestalte niet opviel. Ik kom, net als hij, uit Eindhoven maar herinner me niet dat ik hem vroeger ooit in de binnenstad ben tegengekomen. Als je hem wilde zien moest je naar De Poort van Kleef, een roemrucht café waar hij met enige regelmaat over de vloer kwam, meestal ‘s avonds laat en in het gezelschap van het nodige vrouwvolk. Zijn auto parkeerde hij gewoon voor de deur, hoewel er in de straat een streng parkeerverbod gold. Hij was doorgaans stoned maar leek nog wel in staat om te zingen, en daarom weerklonk na een tij...

APPELTJES VAN LIEFDE EN APPELTJES VAN ORANJE In zijn laatste ‘woordhoek’ (een taalrubriek in NRC Handelsblad) onthult Ewoud Sanders zijn favoriete Nederlandse woord: liefdesappel . Waarom is dat woord volgens hem zo mooi? Welnu, Sanders houdt zelf veel van appels (hij eet er minstens drie per dag) en volgens hem houdt iedereen van de liefde: de combinatie is dus onweerstaanbaar. Een liefdesappel blijkt overigens geen appel te zijn, maar een tomaat . Liefdesappel is een vertaling van het het Franse pomme d’amour , en dat zou weer een (foute) vertaling zijn van het Italiaanse pomo dei Mori , appel van de Moren ( pomo is een synoniem van mela , het meest gebruikte woord voor appel). Ik kreeg plots een antwoord op een vraag die ik blijkbaar nooit had gesteld, en wel waarom een tomaat in het Italiaans pomodoro wordt genoemd. Po-mo-do-ro, prachtig. Het is een van die woorden die je nooit vergeet nadat je ze ergens hebt gelezen of gehoord, een Italiaanse tomaat zal vanaf dat momen...