dinsdag 23 april 2013

Zjevke en Zjoke



Onze Vlaamse minister van Cultuur Joke Schauvliege lijkt op een blondine op wie ik als tiener een oogje had. Helaas had zij een oogje op een ander, dus het is nooit wat geworden. Maar juist daarom zijn de tedere gevoelens gebleven: de broze fantasie van de verliefdheid is niet bedorven door de harde realiteit van een relatie. Joke kan bij mij dus geen kwaad doen.

De minister heeft nog een andere eigenschap die mij vertedert: ze is het type dat in zeven sloten tegelijk loopt. Sommige vrouwen zijn het aantrekkelijkst wanneer zij een bok hebben geschoten. Als Joke tussenkomt in een conflict, loopt het steevast uit de hand. Ze vergist zich in functies, namen en gezichten en als eens het juiste gezicht aan de juiste naam weet te koppelen, spreekt ze die naam verkeerd uit. Nu was er weer de kleinkunstgroep Yevgueni die de  tijdens de Nekka-nacht in Antwerpen een speciale prijs in ontvangst mocht nemen van de minister. Yevgueni werd door Joke verhaspeld tot Zjef Geenie. Op Facebook en Twitter werd Joke onmiddellijk Zjoke.

Ik moet bekennen dat ik ook geen idee had hoe de naam Yevgueni werd uitgesproken, op zijn Russisch, Nederlands of iets daartussenin, maar ik zou in zo'n geval navraag hebben gedaan. Joke dus niet, die flapt er maar wat uit (1). Vertederend. Het deed mij een beetje denken aan de tijd dat bij de voetbalclub Feyenoord uit Rotterdam ene Ove Kindvall speelde, een Zweedse aanvaller met een spreekwoordelijk neusje voor de goal. In het Zweeds staat de K (in combinatie met sommige klinkers) voor de klank [Tsj], China wordt in het Zweeds uitgesproken als [Tsjiena] en geschreven als Kina. Het zorgt in lessen Zweeds voor beginners altijd weer voor hilariteit. In de tijd van Kindvall was er een verslaggever, Herman Kuiphof, die blijkbaar wat Zweeds kende, want terwijl ieder ander sprak van [Kiendval], sprak hij de naam uit als [Tsjiendvol]. Een komiek maakte toen van zijn naam 'Herman Tsjuiphof'.

De naam Yevgueni  is blijkbaar ontleend aan een instrumentaal nummer van Serge Gainsbourg, Evgueni Sokolov. Hoe Gainsbourg die titel uitsprak, heb ik niet kunnen achterhalen, maar ik vrees het ergste. Zelfs eenvoudige namen zoals Roger Moore worden in Frankrijk verbasterd tot Rogier Moer. De bokser Joe Frazier werd Jo Frazjee. Yevgueni is een Vlaams gezelschap met een Nederlandstalig repertoire, dus Joke had misschien wel gelijk om te spreken van Zjef. Geen van de leden van het gezelschap lijkt, afgaande op de namen, van Russische afkomst te zijn. Verder is Russisch geen taal waarvan de uitspraak als bekend mag worden verondersteld, zoals bijvoorbeeld Engels of Frans.

De Russische auteur Vladimir Nabokov, die in het tweede deel van zijn leven voornamelijk  in het Engels schreef, maakte graag woordgrapjes met Russische titels, zoals Yevgény Onégin (de titel van een opera van Tjaikovski en een toneelstuk van Poesjkin). In de novelle Ada laat hij twee drinkebroers met elkaar praten, de eerste vraagt: "You Gin?" De tweede knikt, waarop de eerste zich tot de barman richt: "One gin!" Merk op dat Nabokov verwijst naar de Engelse titel van het oorspronkelijke werk: Eugene Onegin. Nabokov maakte zich vaak vrolijk over de manier waarop door anderstaligen met Russische namen werd omgesprongen. Vooral mensen die ten onrechte de indruk wilden wekken dat ze in het Russisch thuis waren, werden vaak het mikpunt van zijn spot. Wie pronkt met kennis die hij niet bezit, maakt zich belachelijk. 

Wie stuit op woorden of namen van vreemde herkomst, staat telkens weer voor de keuze: vernederlandsen of niet? Journalisten gedragen zich daarbij vaak als uitvinders die niet kunnen zwijgen over hun laatste ontdekking. Ten tijde van de Olympische Spelen in Seoel (1988) ontdekten zij ter plaatse dat de naam van de stad werd uitgesproken als [Sool]. Plots begon iedere reportage met een zin waarin de plaatsnaam minstens drie keer voorkwam, uitgesproken op zijn Koreaans. Nadat de Chinezen hun plaatsnamen in pinyin presenteerden aan de buitenwereld, ontstond er een mode om te spreken van Beijing in plaats van Peking. Nanjing (blijkbaar niet bekend genoeg) bleef echter Nanking. Soms gaan mensen in hun drang om toch maar zo exotisch mogelijk over te komen, op exotische wijze de boot in: de laatste mode is om Shanghai uit te spreken als [Shan-gaai]. blijkbaar vindt men dit interessanter klinken dan Shang-haai, wat veel dichter tegen de Chinese uitspraak staat (2). 

Ook eenvoudige woorden kunnen aan dergelijke verwoestende modes ten prooi vallen. Een voorbeeld is het woord show. De gebruikelijke uitspraak was lange tijd [sjoow], wat in de buurt komt van de Engelse uitspraak, maar daar toch niet helemaal mee overeenkomt: show. In de Engelse uitspraak klink vaag een a of au door, en dit heeft geleid tot een uitspraak die dicht tegen het Duits staat: Schau. Met name Ilse van Hoecke maakte het op dit punt erg bont bij de presentatie - een aantal jaren geleden -  van de Grote Geschiedenisshow. Zoals gewoonlijk huppelde en sprong Ilse rond, van set naar set, en dat allemaal in het kader van de grote Geschiedenissjouw.


Noten:

* (1) Toch niet, blijkbaar. Volgens Joke zelf had ze geoefend:  http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=DMF20130421_00549628

* (2) Beijing is samengesteld uit bei = noord, en jing = hoofdstad: Noordelijke hoofdstad. Nan = zuid, Nanjing: Zuidelijke hoofdstad. Shanghai is samengesteld uit shang = op/aan, en hai = zee: de stad ligt aan zee.
 

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen