De Blog van Swinkels

Naar aanleiding van een wortelpuntoperatie De tijd heelt alle wonden, behalve die van de tijd zelf. Ieder glad babyhuidje eindigt als verschrompeld perkament. De ooit zo pronte borsten gaan onherroepelijk hangen. Wat eens fier verrees bij de minste prikkel, is uiteindelijk slechts dankzij wondermiddeltjes omhoog te krijgen. Aderen slibben dicht, het hart slaat al eens een slagje over, haren en tanden vallen uit.  De bioloog Midas Dekkers vergelijkt in De Vergankelijkheid de talloze bacteriën die dagelijks aanvallen plegen op het gebit met Hollandse kroeglopers die op weg van het ene café naar het andere hun blaas ledigen tegen de muur van de Antwerpse kathedraal. Zo'n kathedraal staat stevig, maar Hollanders zijn het grootste volk ter wereld - fysiek dan toch - en hebben een grote blaas: vroeg of laat krijgen die zeikerds de kathedraal plat. Ooit was het Forum Romanum het pronkerige centrum van een wereldrijk, nu is het enkel nog het rijk van wilde katten die e...

Ben ik echt zo oud als jij ... Willeke Alberti werd geboren als Albertina Verbrugge, in 1945, in Amsterdam. Je zou denken dat haar artiestennaam was afgeleid van haar voornaam: Albertina - Alberti. Maar net als haar burgerlijke naam, erfde ze haar artiestennaam van haar vader, Willy Alberti, in het dagelijkse leven Carel Verbrugge. Hoe werd Willy Verbrugge Willy Alberti? Welnu, voor een Amsterdammer uit de Jordaan was Willy een opvallend klein en donker ventje. Net een Italiaan, moet iemand hebben bedacht. Het leek een goed idee om Willy Italiaanse liedjes te laten zingen, O sole mio, Nel blu dipinto di blu , dat werk. Willy werd Alberti en zong uit volle borst, ook al kende hij eigenlijk geen woord Italiaans. Hij vergat echter soms zijn teksten, en brabbelde er dan maar wat op los. Dat ging goed totdat er steeds meer Italianen begonnen op te duiken tijdens zijn optredens. Willy was een running gag geworden binnen de Italiaanse gemeenschap. Willy wenste niet langer uit...

Deze foto komt niet uit het familiealbum, de personen die erop staan afgebeeld, heb ik nooit gekend. Toch is het is alsof ik – letterlijk - naar mijn vroegste herinneringen kijk. De meeste foto’s die wij bewaren, zijn foto’s waar we zelf opstaan, en mede daardoor geven ze een verwrongen beeld van onze herinneringen: zo hebben wij de dingen niet ervaren als kleine kinderen, we sloegen onszelf niet gade, we sloegen anderen gade. Op de foto staan drie mannen en twee vrouwen, ik vermoed twee broers met hun wederhelft plus een vrijgezelle broer, hoogstwaarschijnlijk de schuinsmarcheerder van de familie. Zo herinner ik mijn ooms: netjes in het pak, met stropdas, arm in arm met een opgetutte echtgenote. Wij waren niet zo’n hechte familie, dus je zag ze alleen op een feestje, als opa of oma jarig was. Eindeloos saai waren ze, die middagen, totdat er een borreltje werd ingeschonken voor de grote mensen, en de vrijgezelle en schuinsmarcherende oom verhalen begon te vertellen....

Hield Wittgenstein van spaghettiwesterns ? Eén van mijn lezers suggereerde dit. Wittgenstein kwam uit een bijzonder gezin, dus alles is mogelijk. Zijn vader was een industrieel duie uitgroeide tot één van de rijkste mensen van de Negentiende Eeuw, zijn oudere broer Paul was een sensatie als éénarmige pianist en zelf was Ludwig een van de belangrijkste en meest invloedrijke filosofen van de Twintigste eeuw. Wittgenstein heeft zich als filosoof vooral bezig gehouden met de grenzen van de menselijke kennis. De grenzen van mijn kennis, zijn de grenzen van mijn taal , aldus Wittgenstein, en daarbij zag hij ook de wiskunde en logica als 'talen'. Zijn belangrijkste werk, de Tractatus Logico-Philosophicus eindigt met de dreunende zin:   Was sich überhaupt sagen lässt, lässt sich klar sagen; und wovon man nicht reden kann, darüber muss man schweigen. Wat hij niet kon, was in de toekomst kijken, en hij was zich daar zo sterk van bewust dat hij pertinent weigerde om...

Aber heidschi bumbeidschi, schlaf lange, es is ja dein Muatter ausgange, sie is ja ausganga und kimmt nimma hoam und lasst dös kloan Büaberl ganz alloan. Aber heidschi bumbeidschi bumbum! Als ik één ding heb geleerd in de loop der jaren dat ik me bezig hou met kinderliedjes, is dat ze vaak een tamelijk lugubere achtergrond hebben. Berend Botje (over wie een andere keer meer) was een reder die schepen uit varen zond, in de hoop dat ze vergingen, zodat hij een kapitaal aan verzekeringspremies kon innen. Zijn scheepje ging niet naar Zuid-Laren, maar naar de verdommenis. Ook de tekst van het fraaie heidschi bumbeidschi doet het ergste vermoeden. Een klein kereltje (büaberl) krijgt de wijze raad om lang te slapen, want zijn moeder heeft hem verlaten. Ze is verdwenen en komt nooit weerom, slaap dus maar heidschi bumbeidschi, bom bom. Nu heb ik eerlijk gezegd altijd gedacht dat het liedje ging over een kind genaamd heidschi bumbeidschi, maar in de tekst worden beide woorden nadruk...

Of omgekeerd: Waarom zijn nieuwe auto’s zo lelijk? In De Archeologie van de Auto klaagt Rudy Kousbroek over de opgeblazen vormen van de meeste moderne ontwerpen, die doen denken aan een vrouwenlichaam. Mannen houden van auto’s en vrouwen, maar de band tussen beiden is nogal los, zeker in onze samenleving. In de VS, waar mannen al op 16-jarige leeftijd een auto mogen besturen, is die band sterker: wie nog geen auto heeft, telt nog niet mee bij de meisjes. De eerste auto is dus een eerste stap op weg naar het verlies van de onschuld, en die wordt meestal verloren op de achterbank van het voertuig. Amerikaanse jongens houden daarom van hun eerste auto, ook al is het een opgekalefaterd wrak. De roman Christine van Stephen King (en de verfilming ervan door John Carpenter) gaat daar over, met de leuke twist dat in dat geval de auto ook gek is op haar eigenaar. Ronde vormen zijn voor een vrouw functioneel omdat mannen er door worden aangetrokken. Ze wekken begeerte op. Bij een auto gaat...

I - La Viva come on say! Een meisje in minirok, poserend voor een jukebox: hoe ontroerend. En voor één keer gaat mijn aandacht niet (toch niet in de eerste plaats) uit naar het rokje, maar naar de jukebox. Het ontwerp dateert van het einde van de Negentiende eeuw, maar pas aan het einde van de jaren vijftig van de vorige eeuw werden jukeboxen functioneel. Tot dan toe vormden vooral klassieke 78-toerenplaten een groot probleem. Ze waren namelijk gemaakt van een materiaal genaamd schellak , waar ook briefzegels van werden gemaakt. Schellak grammofoonplaten waren zeer breekbaar. De eerste jukeboxen die uit Amerika overkwamen, waren dan ook ondingen. Eén schop tegen de zijkant van het apparaat en er gebeurden ongelukken. De hit Wie heeft de Sleutel van de Jukebox gezien? van Het Cocktail Trio is waarschijnlijk een verwijzing naar deze periode: Wie heeft de sleutel van de jukebox gezien? Wie heeft ‘m ergens gevonden misschien? Want de plaat is kapot, en dat ding zit op slot. D...

Een gezin heeft zich verzameld rond het televisietoestel. Getuige de kleding van de gezinsleden zijn we in de jaren vijftig. Wij hadden toen nog geen tv. Ik zou ook nog te klein zijn geweest om ervan te genieten, maar mijn pleegvader (ik zal hem vanaf nu gewoon 'vader' noemen) hield de komst van de televisie tot in het midden van de jaren zestig tegen. Hij wantrouwde alle informatie die van buiten kwam, zelfs die van de krant. Zijn vaste uitdrukking was: De krant brengt leugens in het land . Desondanks geloofde hij heilig in de voetbaluitslagen. Als zijn club gewonnen had, bewaarde hij de maandagkrant tot aan het volgende weekend en herlas avond aan avond het verslag van de wedstrijd. Voetbal zou uiteindelijk de doorslag geven bij zijn beslissing om de televisie in zijn woning en gezin toe te laten. Bij mijn eerste kennismaking met het medium was het nog lang niet zover. Ik kan niet veel ouder zijn geweest dan een jaar of vijf. Televisie was nog iets bijzonders in die dag...

I - Heel wat voetbalvelden Eén van de leukste taalrubrieken is de Woordhoek van Ewoud Sanders in NRC Handelsblad. Zoals sommige voetballers (zegt men) een neusje voor de goal hebben, zo heeft Sanders een neusje voor opvallend taalgebruik. In zijn laatste woordhoek , citeert hij een verslaggever die het heeft over het hoge percentage leegstaande kantoorgebouwen in Nederland, namelijk zestien procent: "Dat komt neer op een oppervlakte van 7,8 miljoen vierkante meter. Dat zijn heel wat voetbalvelden bij elkaar." 7,8 miljoen vierkante kilometer, dat snappen de mensen niet, moet die verslaggever hebben gedacht, dat moet ik verduidelijken, met een verwijzing naar iets wat zij kennen, een voetbalveld bijvoorbeeld. Sanders merkt ironisch op dat het voetbalveld blijkbaar de menselijke maat der dingen geworden. Er valt het een en ander te zeggen over deze woordhoek van Sanders. Laten we beginnen bij die voetbalvelden. Niemand kan zich een voorstelling maken van 7,8 miljo...

I - The Importance of being Rutherford In een antwoord op mijn bekentenis dat ik graag over de ringen van Saturnus zou wandelen, maar bang was om door ze heen te zakken, schreef de natuurkundige Sylvia Wenmackers me dat de broosheid van de ringen geen probleem hoefde te zijn. In het dagelijks leven bestaan de oppervlakten waarover we wandelen immers ook "meer uit niets dan uit iets". In een nieuwe bijdrage op haar blog, genaamd Racen naar Saturnus , voegt ze daar aan toe: "Met “meer niets dan iets” bedoelde ik dat de atoomkern, die nagenoeg alle massa van een atoom bevat, zeer klein is ten opzichte van het hele atoom (kern plus elektronen). Het was Ernest Rutherford die de atoomkern ontdekte in 1911. Hij vergeleek de kern in het atoom met een vlieg in de kathedraal. Een prachtig beeld, al kan een metafoor ook ongewenste associaties oproepen: voor mij is dit een atoombeeld dat galmt en naar wierook ruikt." Inderdaad, een prachtig beeld. De meesten van on...

Dromen zijn bedrog, maar soms blijken ze toch in vervulling te kunnen gaan. In een vorige bijdrage, Het Einde van de Regenboog , vertelde ik dat ik me als kind voorstelde dat ik over de ringen van Saturnus zou kunnen lopen. Nadat ik had ontdekt dat de ringen bestaan uit deeltjes die zijn samengesteld uit ijs, rotsblokjes, stof en gruisdeeltjes , meende ik mijn droom te kunnen opbergen. Over zulke ringen kon je volgens mij niet lopen, je zou er dwars doorheen zakken. Sylvia Wenmackers , die ik in het artikel had vernoemd, schreef me echter het volgende: "Natuurkundig gezien lijkt het me best mogelijk om over de ringen van Saturnus te lopen. De vloeren waar we gewoonlijk op lopen zijn ook meer niets dan iets; het is enkel omdat onze voeten zo groot zijn in vergelijking met de intermoleculaire afstand dat we er niet door zakken. Dus voor zo'n ringwandeling komt erop aan om schoenen te vinden met zeer grote zolen en gemaakt van een licht materiaal. (Het enige probleem is...

Hoe ik op haar blog terecht ben gekomen, laat zich niet meer achterhalen. Stom geluk of gelukkig toeval, de blog van Sylvia Wenmackers , natuurkundige en wetenschapsfilosofe, is snel uitgegroeid tot één van mijn favorieten. Zij doet mij een beetje denken aan mijn favoriete Nederlandstalige schrijver Rudy Kousbroek die zijn verstand het mooiste stuk speelgoed vond dat hij ooit had ontvangen. In het verlengde hiervan, zou ik Sylvia's blog een speeltuin willen noemen voor de denkende mens. Je vindt er eigenlijk van alles, van wetenschappelijke raadseltjes tot filosofische wissewasjes en uiteenzettingen over hyperreële getallen. Op de middelbare school had ik een leraar die graag benadrukte dat natuurkunde in de eerste plaats 'waarnemen' was. Daar begon het volgens hem allemaal mee. In een van haar laatste stukjes, bewijst Sylvia dat ze een betere waarnemer is dan ik: ze vergelijkt de regenboogtrui van het wielrennen met een echte regenboog , en merkt op dat de kleur...

Gelukkig, God is weer vogelvrij, las ik ergens in een reactie op de afschaffing van het Verbod op Godslastering in Nederland. Tachtig jaar heeft dit verbod (artikel 147) standgehouden. Slechts tachtig jaar? Was godslastering dan toegestaan voordat het artikel werd geformuleerd? Dat lijkt niet erg waarschijnlijk en klopt ook niet. Blijkbaar was voor die tijd  het taboe op godslastering zo groot dat men een speciaal artikel niet nodig achtte. In de jaren voorafgaand aan het verbod, trad in de politiek echter het marxisme naar voren, dat godsdienst zag als een hinderpaal voor de vestiging van de communistische heilstaat. Dat leidde tot allerlei pamfletten en afbeeldingen die door gelovigen als uiterst lasterlijk werden ervaren. Uiteindelijk ging de toenmalige minister van Justitie Jan Donner (de grootvader van de huidige vicevoorzitter van de Raad van State Piet Hein Donner) in 1932 over tot de formulering van de wet die 'smalende godslastering' strafbaar stelde. 'Smalen...

I In New York zijn open gespreksavonden enige tijd een ware rage geweest. Mensen konden op doordeweekse avonden bij wildvreemden aanschuiven en op goed geluk een gesprek beginnen. Dat was uiteraard in de periode dat facebook nog niet bestond. Twee onderwerpen waren verboden: politiek en religie. Te explosief, aldus de initiatiefnemer. Ook op facebook zijn het meestal discussies over politiek en/of religie die uit de hand lopen. Afgelopen week was het weer eens raak. De publicist Brecht Arnaert plaatste een link naar een artikel over racistische moorden op   Zuid-Afrikaanse burgers, en iedereen viel over hem heen. Het bijzondere was dat de slachtoffers blanken waren, en de  daders zwarten . Als het andersom was geweest, zou er vermoedelijk geen probleem zijn geweest. Racisme identificeren we vrijwel uitsluitend met het blanke ras en de Westerse (dat wil zeggen: onze eigen) cultuur. Waarom eigenlijk? Waarom is er in onze media zo weinig aandacht was voor dit soort...